18 april 2023, De Telegraaf (hashtag naar de Engelse vertaling)

In zijn Thorbeckelezing van afgelopen vrijdag in Zwolle zei Pieter Omtzigt: “De regering kan ongestraft de parlementaire controle omzeilen en besluiten elders nemen: hier zit een grote weeffout in het systeem. (…)” Het land kan bestuurd worden door regenten, die bijzonder slechte besluiten kunnen uitvoeren zonder al te veel weerstand.

In Omtzigts lezing komen die „bijzonder slechte besluiten” aan bod. De besluitvorming over bijvoorbeeld de coronacrisis vond plaats bij het zogenoemde Catshuisoverleg, waardoor de „ingebouwde controlemechanismen werden vermeden.” Omtzigt: „De belangrijkste besluiten van de regering, zoals een lockdown, een avondklok en een schoolsluiting zijn de afgelopen jaren dus genomen in een gremium [het Catshuisoverleg] dat volgens de wet of de grondwet helemaal niet bestaat, laat staan bevoegdheden heeft om besluiten te nemen.”

In de lezing zijn talloze van dergelijke wanhopig stemmende uitspraken te vinden: „Mocht u denken dat de besluiten in Nederland verder netjes door de regering en het parlement genomen worden, dan vertel ik u graag een keer over de klimaattafels, waar lobbygroepen een klimaatakkoord mogen voorstellen, dat door de regering wordt overgenomen.”

Argwaan

Hier volgen meer Omtzigtse vaststellingen: (…) „Stukken worden achtergehouden en stukken worden zelden binnen de termijn aangeleverd: zelfs de meest eenvoudige WOB-verzoeken kosten gemiddeld 111 dagen in plaats van de wettelijke termijn van 21 dagen. (…) Daarom beschouw ik het achterhouden van de opnames van de OMT-vergaderingen – de Kamer mag ze zelfs niet vertrouwelijk beluisteren of inzien – en het achterhouden van al het berichtenverkeer tussen ministers met het beroep op de uitzonderingsgrond met enige argwaan. (…) Uw bonnetjes vanaf 100 euro zijn straks inzichtelijk, terwijl miljardenuitgaven van VWS dat niet zijn. Uw telefoonverkeer is inzichtelijk, terwijl de besluiten die ministers via SMS nemen, geheim zijn. Deze processen bieden een kwaadwillende regering ongekende mogelijkheden, zoveel is wel duidelijk.”

Het beeld dat Omtzigt schetst, kan niet anders dan tot scepsis leiden: het gaat niet om politieke verschillen maar om misbruik van het bestel. We maken kennis met een besluitensysteem dat zich, als het even kan, niet meer door controle door het parlement laat begrenzen. Parlementsleden van coalitiepartijen durven niet op te treden, en de kritische taak van de media kan door het achterhouden van informatie niet worden vervuld, zo stelt Omtzigt.

Ondermijnen

Ondertussen werkte minister Yeşilgöz van Justitie aan een wet die de aanpak zoekt van „organisaties die via hun activiteiten onze rechtsstaat ondermijnen. Er is in ons land geen plek voor activiteiten van organisaties, zoals lezingen of activistische toespraken, die als doel hebben leden op te hitsen om de democratie af te schaffen (…). Met nieuwe handhavingsinstrumenten kunnen we de maatschappij hier beter tegen beschermen.”

Zo’n wet heeft bedenkelijke kanten omdat het de vrijheid van meningsuiting van velen kan opheffen; voor welke gewelddadige stemmen is onze regering zo bang dat de huidige wetten niet voldoen? We leven al lang met islamistisch, neonazistisch en extreemlinks extremisme en onze inlichtingendiensten weten verdomd goed welke gekken tot geweld in staat zijn, dus ik vraag me af wat de regering met nieuwe wetgeving wil. Het lijkt erop dat de regenten een grotere greep willen op online-communicatie. Daar gaat het om, lijkt me, als er sprake is van „nieuwe handhavingsinstrumenten.”

Ook de AIVD heeft niet stilgezeten. We hoorden in de media dat de AIVD in het jaarrapport 2022 stelt dat Nederland minstens honderdduizend mensen telt die menen dat we geregeerd worden door een „kwaadaardige elite”. Mocht je denken dat dat allemaal neonazi’s zijn, in het rapport staat een dramatische nuancering over de echte omvang van het tuig: „Hoewel de Nederlandse beweging steeds van samenstelling verandert (…) lijkt de omvang nog steeds uit enkele honderden aanhangers te bestaan. Vergelijkbaar met vorig jaar.”

Omtzigts lezing vertelt ons dat er een klasse van regenten bestaat (ik noem ze een elite) die is losgezongen van het democratische proces en niet ter verantwoording kan worden geroepen. Tegelijkertijd werken die regenten, zoals aangegeven wordt door minister Yeşilgöz, aan het begrenzen van extremisten, van wie er in de praktijk niet zo heel veel zijn, maar voor wie wel extreme wetgeving wordt ontworpen die in principe op elke vorm van rebellerende, dissidente meningen kan worden toegepast. En verder beschuldigt de AIVD honderdduizend burgers ervan te geloven dat er een „kwaadaardige elite” bestaat – impliciet stelt de AIVD dat die elite niet bestaat, laat staan kwaadaardig is.

Gedwee

In de Thorbeckelezing vind ik wel degelijk het bewijs dat er een elite van regenten heerst, die, zoals Omtzigt schrijft, „bijzonder slechte besluiten kunnen uitvoeren zonder al te veel weerstand.” Het land is van die „bijzonder slechte besluiten” de afgelopen jaren getuige geweest terwijl de coalitiegenoten in het parlement gedwee de regering volgden. Omtzigt stelt overtuigend vast dat deze elite chronisch de regels van de democratische rechtsstaat overtreedt. Hoe moet je een dergelijke elite noemen? En is na zijn lezing Omtzigt volgens de regels van de AIVD en Yeşilgöz nu een extremist? En ik? En u? Moeten nu mijn e-mails en appjes worden gefilterd? Of gebeurt dat al?

Bron: De Telegraaf, 18 april 2023, (Beste Nederlandse dagbladen, momenteel heb ik geen abonnementen, sorry, Cora Westerink (1965))